Hoe ontwikkel je leiderschap als ondernemer onder druk? Lessen van Peter van Uhm

Een crisis kondigt zich zelden netjes aan. Een belangrijke klant vertrekt, een medewerker raakt betrokken bij een ernstig incident of een cyberaanval legt de organisatie stil. Juist op zulke momenten kijken medewerkers naar één persoon: de leider.

In aflevering #407 van de Groeivoer-podcast spreekt Gerhard te Velde met Peter van Uhm, voormalig commandant der strijdkrachten en jarenlang verantwoordelijk voor ruim 60.000 militairen. Hij vertelt over leiderschap onder extreme druk, van levensgevaarlijke situaties in Libanon tot het verlies van zijn zoon Dennis, één dag nadat hij de hoogste militaire functie van Nederland had aanvaard.

Zijn belangrijkste boodschap voor ondernemers is helder. Rust is geen karaktertrek die je wel of niet bezit. Het is een leiderschapsvaardigheid die je bewust moet ontwikkelen, oefenen en blijven bewaken wanneer de spanning stijgt.

Hoe ontwikkel je leiderschap als ondernemer onder druk?

Als jonge commandant in Libanon kreeg Peter de melding dat een aantal van zijn militairen werd gegijzeld. Een van hen stond met zijn hoofd voor een zware mitrailleur. Er was geen tijd om rustig op ondersteuning te wachten. Toch voorkwam Peter dat hij direct vanuit adrenaline handelde.

Hij nam letterlijk een moment om stil te staan, waardoor de spanning zakte en zijn ratio terugkwam. Dat korte moment hielp hem om zijn plan opnieuw te overdenken en rust uit te stralen richting zijn team.

Zoals hij het in de aflevering verwoordt: “Als jij rustig blijft, dan blijft de hele tent ook gewoon rustig draaien. Maar als jij gaat hardlopen, gaan ze allemaal sprinten.”

Voor ondernemers werkt dat niet anders. Wie in paniek sneller gaat praten, voortdurend van richting verandert of direct overal bovenop springt, verspreidt onrust. Medewerkers stoppen dan met zelfstandig nadenken en gaan vooral reageren op de spanning van hun leider.

Rust bewaren vraagt om afstand van het probleem

Onder druk ontstaat gemakkelijk tunnelvisie. De leider duikt steeds dieper in details, probeert alles zelf op te lossen en verliest daardoor het grotere perspectief. Volgens Peter is dat juist het moment waarop je andere mensen nodig hebt.

Na het overlijden van zijn zoon leerde hij hoe belangrijk het is om ruimte te geven aan verschillende manieren van omgaan met verlies, zonder elkaar los te laten. Ook in organisaties moeten leiders voorkomen dat zij zichzelf afsluiten wanneer de druk toeneemt.

In de aflevering vertelt hij: “Als jij onder druk helemaal in je schulp kruipt en je diep in het probleem laat inzuigen, dan verlies je dus een heleboel perspectief.”

Rust betekent daarom niet dat je passief blijft. Het betekent dat je voldoende afstand bewaart om feiten van aannames te onderscheiden, hulp te accepteren en te blijven zien wat de gevolgen van een besluit zijn voor de rest van de organisatie.

Hoe blijf je koel onder extreme druk als ondernemer?

Voorbereiding maakt het verschil tussen reageren vanuit paniek en handelen vanuit structuur. Peter vergelijkt een crisisorganisatie met een airbag. Niemand wil die nodig hebben, maar wanneer het misgaat, moet hij wel werken.

Dat begint met heldere verantwoordelijkheden. Wie bepaalt dat er sprake is van een crisis? Wie leidt het crisisteam? Wie bewaakt de informatie en legt besluiten vast? En waar komt het team fysiek bijeen wanneer systemen of kantoren niet toegankelijk zijn?

Peter adviseert om het crisisteam zo groot te maken als nodig en zo klein mogelijk te houden. Te veel mensen vertragen de besluitvorming. Tegelijkertijd moet iemand het overzicht bewaken, zodat iedereen vanuit dezelfde informatie werkt.

Oefenen is daarbij essentieel. Een crisisplan dat alleen op papier bestaat, geeft schijnzekerheid. Door realistische scenario’s te trainen, ontdek je hoe mensen werkelijk reageren en welk gedrag de leider onder druk laat zien.

Duidelijke prioriteiten voorkomen nieuwe problemen

Tijdens een crisis willen ondernemers het probleem vaak met één snelle maatregel oplossen. Zo’n noodgreep kan op korte termijn effectief lijken, maar ondertussen een groter probleem creëren voor medewerkers, klanten of leveranciers.

Peter waarschuwt daarom voor beslissingen die alleen naar het directe effect kijken. “De grens tussen dapper en dom is heel erg dun en wordt meestal achteraf bepaald.” Toch mag onzekerheid geen excuus worden om niets te doen. Leiders moeten op een bepaald moment kiezen, ook wanneer nog niet alle informatie beschikbaar is.

Dat vraagt om scherpe prioriteiten. Zoals militairen zeggen: “Als alles prioriteit heeft, heeft niks prioriteit.” Een leider moet duidelijk maken wat eerst komt, welke risico’s aanvaardbaar zijn en welke waarden ook tijdens een crisis niet worden losgelaten.

Sterk leiderschap onder druk is dus niet hetzelfde als overal direct bovenop springen. Het is kalm blijven, informatie controleren, keuzes maken en de organisatie stap voor stap meenemen.

Praktische tips voor ondernemers

1. Vertraag voordat je reageert. Neem bij onverwacht nieuws bewust een kort moment om je adrenaline te laten zakken en opnieuw naar de situatie te kijken.
2. Bereid je crisisorganisatie vooraf voor. Leg verantwoordelijkheden, contactgegevens, communicatielijnen en protocollen vast voordat je ze nodig hebt.
3. Bepaal wat werkelijk prioriteit heeft. Maak duidelijk welk probleem als eerste moet worden opgelost en welke onderwerpen tijdelijk kunnen wachten.
4. Evalueer ieder spannend moment. Kijk achteraf wat goed ging, waar de samenwerking stokte en welk gedrag je als leider moet verbeteren.

Doordenker

Dus ondernemer, denk na over de volgende vraag:

Welke rust en duidelijkheid straal jij uit wanneer iedereen in je organisatie naar jou kijkt?

Bekijk deze podcast

Liever luisteren?

Veelgestelde vragen over leiderschap onder druk

1. Hoe ontwikkel je leiderschap als ondernemer onder druk?
   Leiderschap onder druk ontwikkel je door crisissituaties vooraf te oefenen en bewust te reflecteren op je eigen gedrag. Zo ontdek je hoe je reageert wanneer informatie ontbreekt of emoties oplopen. Organiseer daarom scenario-oefeningen en bespreek achteraf welke keuzes, reacties en communicatie het team hielpen of juist verstoorden.

2. Hoe blijf je koel onder extreme druk als ondernemer?
   Blijf eerst fysiek en mentaal vertragen voordat je een belangrijk besluit neemt. Controleer wat feitelijk bekend is, welke informatie nog onzeker is en wie extra perspectief kan bieden. Door niet direct vanuit adrenaline te handelen, behoud je overzicht en voorkom je dat jouw onrust zich door de organisatie verspreidt.

3. Waarom is rust belangrijk voor leiderschap tijdens een crisis?
   Medewerkers spiegelen zich tijdens een crisis sterk aan het gedrag van hun leider. Wanneer de leider gehaast of paniekerig reageert, neemt de spanning in het hele team toe. Rust zorgt ervoor dat mensen zelfstandig blijven nadenken, informatie blijven delen en hun werkzaamheden gecontroleerd kunnen uitvoeren.

4. Wat zijn praktische tips voor mentale weerbaarheid van ondernemers?
   Bereid je voor op tegenslagen, accepteer dat je niet alles kunt controleren en maak regelmatig tijd voor reflectie. Peter van Uhm benadrukt dat teleurstellingen onvermijdelijk zijn. Mentale weerbaarheid ontstaat wanneer je na een moeilijke situatie onderzoekt wat je hebt geleerd en hoe je opnieuw kunt opstaan.

Wil je meer inspiratie?

Het volledige verhaal van Peter van Uhm beluister je in aflevering 407 van de Groeivoer podcast. Voor meer inspirerende verhalen van succesvolle ondernemers, abonneer je op een van de beste zakelijke podcasts van Nederland.